Экскурсия 2

Экскурсия в Красный Берег.

Посещение дворцово-паркового архитектурного памятника в Красном Береге.
Дзень добры, паважанае спадарства!

Па тэрыторыі Жлобінскага раёна праходзіць турыстычны маршрут «Залатое кальцо Гомельшчыны», дзе ў вёсцы Чырвоны Бераг захаваўся помнік палацава-паркавай архітэктуры II паловы XIX стагоддзя. У Чырвоным Беразе і пачнеццанаша падарожжа па Жлобінскай зямлі.
Чырвоны Бераг – населены пункт на поўночным-захадзе Гомельскай вобласці, у 19-і кіламетрах ад Жлобіна, размешчаны па трасе Мiнск – Гомель.
Падчас экскурсіі турысты агледзяць палац у Чырвоным Беразе, пазнаёмяцца з яго гісторыяй, убачаць унікальны мемарыял рэспубліканскага значэння, помнiк дзецям – ахвярам фашызму.
Галоўная славутасць – Чырвонабярэжскi палац – помнiк сдзiбна-паркавай архiтэктуры ý вёсцы Чырвоны Бераг Жлобiнскага раёна Гомельскай вобласцi.
Абавязковы атрыбут старажытных беларускіх сядзіб – паркі. Кожны які паважае сябе пан імкнуўся стварыць поруч палаца ўтульны куток для адпачынку, абсадзіць дрэвамі прагулачныя алеі ды яшчэ і перафрантаваць у гэтым сваіх суседзяў. Так у Беларусі з’явіліся экзоты – расліны-перасяленцы з далёкіх заморскіх краін.  Абавязковымі «жыхарамі» абшарніцкіх сядзіб былі і волаты-дубы. Большасць дрэў не дажылі да XXI стагоддзі – загінулі ў поры вайсквых лiхалеццяў, сталі ахвярамі прыродных катаклізмаў або памерлі ад хвароб. Шматлікія жа з тых, якія захаваліся, абвешчаныя помнікамі прыроды.  Асабліва шмат такіх ахоўных аб’ектаў, як і самiх старажытных сядзіб, на тэрыторыi Беларусi.
– Да іх ставяцца непасрэдна самі паркі, таксама ўчасткі лесу з каштоўнымі дрэўнымі пародамі, але больш паловы ўсіх каштоўных батанiчнных аб’ектаў – гэта так званыя асобна якія стаяць дрэвы, векавыя і рэдкіх парод. Мабыць, з усіх помнікаў дрэвы – самыя ўразлівыя.
Да сядзібы вядзе пад’язная алея, што пачынаецца ад манументальнай уязной Брамы, выкананай у неагатычным стылю. Элементы гэтага стылю выкырыстаны і ў афармленні разнастайных гаспадарчых пабудоў (браварня, стайня, вадапомпавік). Зараз у сядзібе размяшчаецца Чырвонабярэжскi сельскагаспадарчы каледж.
У будынку размяшчалася і невялікая царква. Будынак не пацярпеў у час вайны, таму што ў ім размяшчаліся шпіталі – чырвонаармейскі, а затым і нямецкі.
Палацава-паркавы ансамбль і зараз захоўвае свой непаўторны выгляд, які надаюць яму вуглаватыя вежкі, ледзь ссунутыя ў перспектыву акна, уваходы, флiгелькi. Пасля агляду застаецца адчуванне няскончанасці будынка. Хоць, як сцвярджаюць гісторыкі, заказ быў выкананы цалкам. На тэрыторыі сядзібы захаваўся спіртзавод, некалькі гаспадарчых будынкаў.
Належыў генерал-лейтэнанту інжынерыі Міхасю Гатоўскаму. Палац пабудаваны ў 1890-1893 гадах архітэктарам К. Шрэтэрам. Праз яго дачку Марыю, як пасаг, маёнтак перайшоў да Вікенція Козел-Пакроўскага, наследнiка вялізнай уласнасці на Ўрале і ў Сібіры. Да рэвалюыi ў сядзiбе пражывала 198 чалавек.
Захаваліся апавяданнi аб тым, што за 400 прывезеных з Бабруйска цэглы абшарнік Паплеўскi, распачаўшы будаўніцтва асабняка ў маляўнічым мястэчку Чырвоны Бераг, плаціў сялянам, гавораць, па 5 капеек. І жадаючых зарабіць (за некалькі ездак можна было купіць карову) хапала з лішкам. Вапна для мура гасілася папярэдне ў адмысловай яме цэлы год. Туды для паляпшэння яе якасці дадаваліся курыныя яйкі, скідаліся трупы жывёлін.
Пабудаваная з вялікім густам і з сапраўдным размахам памешчыцкая сядзiба ўключала ў сябе палац, флігель, гаспадарчыя пабудовы, паркавыя кампазiцыi, бярозава-ліпавыя алеі, узятыя ў цагляную агароджу з Брамай. І сёння асабліва ўражліва выглядае асіметрычна вырашаны палац, пабудаваны ў 1893 годзе, які захаваў у сабе рысы архітэктуры неаготыкі і неарэнесансу. Сiлуэтную выразнасць яму надаюць шатры веж, мансардныя стрэхі, эркеры, востравугольныя абцугі і слыхавыя вокны. Мудрагелістая каларыстыка будынка будуецца на кідкім спалучэнні пабеленых сценак, дэкаратыўных элементах з каменя-пяшчаніку і серабрыстых металічных лускаватых шатроў. На двух паверхах размешчаны 36 пакояў, аздабленне якіх не паўтараецца. Анфiлада залаў палаца ўяўляе разнастайныя стылі. Ёсць залы, аформленыя ў «раманскім», «рэнесансным», «арабскім» стылях. У бальнай зале прысутнiчаюць рысы стылю эпохі Людовіка XVI. Будуар асвятляюць насценныя люстры, шэраг салонаў, сцены і сафiты пакрытыя палiхромным роспісам. У афармленні палаца, акрамя стылявой мэблі, выкарыстаны бронзавыя рэчы, венецыянскі крышталь, англійскi фаянс, французскі фарфор. Крышталь, фаянс, фарфор, жывапіс – уносілі сваё ўкладанне ў вытанчаную гармонію архітэктурнага ансамбля.
Тут жа знаходзіцца і багатая галерэя жывапісу (у асноўным XIX стагоддзя – творы Семiрадскага, Айвазоўскага, Кандраценкi). У архітэктурным стылю, падобным палацу, аформлены і двухпавярховы флігель.
Палац у пасёлку Чырвоны Бераг у сябе ўключае:
● сядзіба генерал-лейтэнанта Гатоўскага канец XIX стагоддзя;
● сядзіба: палац – 1890-1893 гады;
● сядзіба: брама – канец XIX стагоддзя;
● сядзіба: стайня – канец XIX стагоддзя;
● сядзіба: парк – канец XIX стагоддзя;
● сядзіба: спіртзавод – канец XIX стагоддзя;
● сядзіба: флігель – канец XIX стагоддзя;
● сядзіба: гаспадарчыя пабудовы – канец XIX стагоддзя;
● царква святога Георгія – пасля 1990 года;
● мемарыяльны комплекс на месцы канцлагера – 2006 год.
Дзе яшчэ ў Беларусі ўбачыш палац, адбудаваны ў стылю мадэрн? Толькі ў Чырвоным Беразе. Збудаваны па замове генерала Гатовского ў канцы XIX стагоддзя (дакладная дата не устанўлена), ён і сёння захаваў свой непаўторны шарм. Гэтыя вуглаватыя вежкі, ледзь ссунутыя ў перспектыву вокны, уваходы, флiгелькi – усё надае адчуванне незавершанасц будынка. Сёння ў палацы знаходзiцца аграрны каледж.
Ідуць працы па рэстаўрацыі сядзібы Чырвоны Бераг у Жлобінскім раёне.
У Гомельскай вобласці ў 2007 году на рэстаўрацыю аб’ектаў гісторыка-культурнай спадчыны з рэспубліканскага і абласнога бюджэтаў накіраванае 5,4 мільярдаў беларускiх рублёў.
Аднаўленчыя працы праводзіліся ў Гомельскім палацава-паркавым ансамблі, будынку былога калегіюма езуітаў і найстаражытнай на тэрыторыі Беларусі стаянцы первабытных людзей у населеным пункце Юравічы Калінкавіцкага раёна, палацава-паркавым ансамблі Нароўлі, а таксама Краснабярэжскай сядзібе Жлобінскага раёна. Усё гэтыя аб΄екты ўваходзяць у склад асноўнага турыстычнага маршруту рэгіёна «Залатое кальцо Гомельшчыны», іх рэканструкцыя працягнецца і ў 2008 году.
Помнік архітэктуры Краснобережская сядзіба доўгія гады знаходзілася без капітальнага рамонту, і толькі ў 1993 годзе тут пачаліся аднаўленчыя працы, якія з-за адсутнасці дастатковага фінансавання былі прыпыненыя. І толькі летась на гэтым аб’екце прыкметна актывізаваліся агульнабудаўнічыя і рестав-рацыённыя працы. Праектнай арганізацыяй ТАА «Цэнтр па рэгенерацыі гісторыка-культурных ландшафтаў і тэрыторый» гарады Менска быў распрацаваны праект рестаýрацы і гомельскае прадпрыемства ОДА «Рэмстройсэрвіс» прыступіла да рамонтна-аднаўленчай працы.
Першым чынам ідзе капітальнае ўмацаванне старажытнай пабудовы шляхам залівання ў падмурак якія захоўваюць сумесяў па сучасных тэхналогіях, а таксама паралельна робiцца скрупулёзнае аднаўленне старажытнай лепкі, якая ўпрыгожвае практычна ўсе залы былой сядзібы. Рэстаўрацыяй лепкі займаецца сталічнае прадпрыемства ЗАТ «Эльвіра».
Са слоў, мабыць, старшыні саўгаса, у адным з гаспадарчых будынкаý сядзібы быў размешчанык спіртзавод (захаваўся), у іншым – баракі для пражывання наёмных працаўнікоў. Як распаведаў нам адзін з старажылаў вёскі, кароўнікі ў сядзібе былі з аўтаматычным зсливам гною.
Галоўны турыстычны маршрут вобласці «Залатое кольца Гомельшчыны» праходзіць і па тэрыторыі Жлобінскага раёна, дзе ў вёсцы Чырвоны Бераг захаваўся помнік палацава-паркавай архітэктуры II паловы XIX стагоддзі.
Побач з палацам на плошчы каля 10 гектараў быў разбіты «ангельскі парк» пейзажна-рэгулярнага тыпу і высаджаны сад. Сетка дарожак і прагулачны маршрут дзеляць парк на некалькі зон, адна з якіх прымыкае да ракі Дабасна. З саду праз парк да ракі прарыты канал, які можна пераадолець па трох мастках.
У парку ў асноўным растуць дрэвы іглічных парод: елка, лістоўніца, піхта. Ёсць тут і дубы, ліпы, каштаны, а таксама экзатычныя дрэвы. Напрыклад, елка чырвоная, ліпа амерыканская, крымская і крупнолистная, аксаміт амурскі, арэх валоскі.
Маёнтак Чырвоны бераг першапачаткова прыналежыла генерал-лейтэнанту інжынерыі Міхасю Гатовскому. Затым у якасці пасагу дачкі Гатовского Марыі яно перайшло да Вікенція Козелл-Поклевскому, спадчынніку вялізнай уласнасці на Ўрале і ў Сібіры. Менавіта пры ім тут з’явіўся комплекс, які ўключае палац, флігель, хозяйствен-ные пабудовы, спіртзавод, і пышны парк з садам, з бярозавымі і ліпавымі алея-мі за цаглянай агароджай і брамой.
Палац арганічна спалучае ў сабе рысы неаготыкі і неарэнесанса. Силуэтную выразнасць яму надаюць шатры веж, мансардные стрэхі, эркеры, востравугольныя абцугі і слыхавыя вокны. Мудрагелістая каларыстыка будынка дасягаецца дзякуючы кідкаму спалучэнню чырвонакірпічных і атынкаваных пабеленыых сценаў, дэкаратыўных элементаў з каменя-пяшчаніку і серабрыстых металічных чэшуйчатых шатроў. Афармленне анфілады зал уяўляе яшчэ большае змешванне стыляў: тут ёсць і раманская, і арабская зала. Бальная зала нагадвае аб эпосе Людовіка XVI. Усе стылявыя рашэнні падкрэсліваліся багатай ляпнінай, стылізаваным разбярствам, майстэрскімі фрызамі, камінамі, арнаментам на сценах, адмыслова падабранай мэбляй, свяцільнямі, бронзавымі статуэткамі, венецыянскім крышталем, ангельскім фаянсам і французскім парцалянам. У палацы захоўвалася багатая галерэя жывапісу (у асноўным XIX стагоддзя) – творы Семірадскага, Айвазоўскага, Кандраценка.
Побач з палацам на плошчы каля 10 гектараў быў разбіты «англійскi парк» пейзажна-рэгулярнага тыпу і высаджаны сад, створаны фазанарый. Сетка дарожак і прагулачны маршрут дзеляць парк на некалькі зон, адна з якіх прымыкае да ракі Дабысна. Парк – батанічны помнік прыроды рэспублiканскага значэння. Дарожкі падзяляюць парк на пейзажны ландшафт заходняй часткі, сад, курцiны вакол сядзібнай хаты і па берагах ракі.
Вельмі цікавая асаблівасць парку – пахадзіўшы па ім поруч Чырвонабярэжскага палаца, ад стомы і сляда не застаецца. Такі прыліў сіл, энергіі, што хоць у горы з заплечнікам! Цуды, ды і толькі! Ад мясцовага экскурсавода – Аляксандра Манкевiча пазнаеш, што сядзіба і сапраўды загадкавая. Месцы тут нейкія чароўныя. Паходзіш па парку, і нібы крылы за спіной вырастаюць. Прыязджаючыя турысты адчуваюць невытлумачальнае дзеянне маёнтка. У кагосьці галаýная боль праходзіць, у каго стомленасць, а на хворых бранхіяльнай астмай такая шпацыр лепш усякіх працэдур дзейнiчае. Неяк біяфізікі рабілі замер біяполя, так самі былі здзіўленыя вынікам – у 16 раз яно апынулася мацней дадатнага поля добрага лесу!
З саду праз парк да ракі прарыты канал, які можна пераадолець па трох масткахь. Асабліва прыгожы ён у пару «залатой восені», калі радуе сваіх гасцей прыгажосцю, цяплом, багаццем і каларытам фарб.
У парку ў асноўным растуць дрэвы іглічных парод: елка, лістоўніца, піхта. Есць тут і дубы, ліпы, каштаны – пасадкі размешчаныя групамі, у англiйскім стылю. Да вайны іх было да 280 вiдаў! Атрымалася захаваць 73 вiды, у тым ліку найрэдкія для нашай мясцовасці пароды дрэў – экзатычныя дрэвы, ёсць дажа адзіныя на тэрыторыі Беларусі шэсць асобнікаў. Тут і фаранскія грабы, якія ўлетку больш нагадваюць гіганцкія букеты, і плакучая елка, прадказваючая надвор’е, і хвоя веймутова са сваімі мяккімі шаўкавістымі іголкамі, і дуб з чырвонымі жалудамі, аксаміт амурскі, елка чырвоная, ліпа амерыканская, крымская і буйная лiстовая, арэх валоскі. і нават акацыя з клёнам якія растуць з аднаго кораня. І вось што цікава. Колькі мясцовыя жыхары не спрабавалі размножыць іх з дапамогай высадкаў або ўжо акліматызаванага насення — нічога не выходзіць. Як гэта удавлось абшарніку застаецца таямніцай…
Яшчэ адна загадка – абцугоў (кляшчоў) тут ніколі не бывае. І як тут не ўспомніць словы аднаго мудрага чалавека: «У чыстым, здаровым арганiзме нiколi не завядуцца паразіты, хоць моркву з градкі грызі, хоць яблыка з дрэва. А вось зашлакованы арганізм будзе іх упадабаным месцам, хай хоць тройчы стэрыльнымі ўмовамі чалавек сябе атачае. Так і ў прыродзе – чыстага, гарманічнага прастору паразіты не выносяць».
Экзатычныя дрэвы (ад грэчаскага exotikos – iншаземны), раслiны якiя не адносяцца да меснай флоры, завезеныя (iнтрадуцыраваныя) з месц з iншымi клiматычнымi ўмовамi. Ва ўмераным поясе гэта ў асноўным раслiны, прывезеныя з субтрапiчных i трапiчных дзяржаў, а таксама раслiны з паўночных, больш халодных раёнаў. Экзоты прыстасоўваюцца да канкрэтных умоў.
Ліпа амерыканская альбо чорная – Tilia americana L.
Радзіма ўсходняя частка Паўночнай Амерыкі. Дрэва да 40 метраіў увышыню, амаль чорнай карой з шырокаяйцавіднай кронай, голымi, зялёнымi парасткамi. Лісце шырокаавальныя, да 20 сантыметраў даўжынёй, угары завостраныя, у падставы сэрцападобныя, острозубчатые. Зверху ліставая пласцінка цёмна-зялёная, глянцаватая, знізу светла-зялёная, з пучкамі валасінак (бародак) у кутах жылак. Даволі буйныя, да 1,5 сантыметраў у пярокругу, кветкі сабраны па 6-15 у паніклых суквеццях. Багатае красаванне прыходзіцца на другую палову ліпеня. Плён – арэшкі шарападобныя, без рабрынак. Расце параўнальна павольна, ценевынослiвая, малапатрабавальная да глебавых умоў, добра пераносіць засуху, даволі марозаўстойлівая.
Надзвычай дэкаратыўная ліпа, якая вылучаецца сярод іншых буйным лісцем і кветкамі, сабранымі ў невялікія суквецці з доўгім прицвет-нікам. Добра глядзіцца ў аллейных і адзінкавых пасадках. У культуры з 1752 года.
Ліпа буйналiставая – Tilia platyphyllos Scop.
Натуральна расце ў лясах заходняй часткі Ўкраіны, на Каўказе, у Сярэдняй і Паўднёвай Еўропе. Вельмі шырока распаўсюджаная ў культуры.
Дрэва да 40 метраў вышынёй, з густой, шырокапiрамiдальнай кронай, з чырванавата-карычневымі, пухнатымі, радзей голымі, маладымі парасткамі. Лісце да 14 сантыметраў, круглява-яйкападобныя, зялёныя, валасiстыя зверху, з пучкамі валасінак у кутах жылак – знізу, на чаранках 2-6 сантыметраў даўжынёй. Лісце распускаюцца на два тыдня пазней, чым у ліпы драбналістай. Расце адносна хутка. Зiмостойкая.
Елка чырвоная – P. rubens Sarg.
Натуральна расце ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі (Апалачскiя горы) у зоне іглічна-шырокалісцевых лясоў у выглядзе чыстых або змяшаных насаджэнняў. На багністых месцах сустракаецца разам з елкай чорнай, лістоўніцай амерыканскай і піхтай бальзамічнай. У горы паднiмаецца да 1 000 –
1 800 метраў над узроўнем мора. Вышыня дрэва да 30 метраў.
Крона вузкапiрамiдальная. Галінкі кароткія, тонкія. Ігліца бліскучая, цёмна-зялёная, абапал з вусцейкамі, 10-15 міліметраў даўжынёй. Гузы 3- 4 сантыметраў даўжынёй, чырвона карычневыя, пры паспяванні хутка рассыпаюцца. Завезеная ў Еўропу ў 1755 годзе.
Валоцкi (грэцкi) арэх.
Валоцкi арэх – сямействы Арэхавыя (Juglandaceae).
Дрэва валоцкага арэха дасягае вялізных памераў і глыбокай старасцi. Ствол пакрыты серай карой, галіны ўтвораць надзвычай шырокую крону. Лісце складаныя, непарнаперыстыя, якія складаюцца з 4, 6 і 8 пар падоўжаных яйкападобных лісточкаў; яны бываюць ад 40 да 70 сантыметраў даўжынёй, распускаюцца разам з кветкамі. Кветкі аднадомные, сабраныя вісячымі сярожкамi.
Плён маюць тоўстую скурыста-кудзелістую лупіну і дужую костачку; пры наступе сталасці лупіна плёну, высыхаючы, лопаецца на 2 часткі і сама сабой адлучаецца, костачка сама сабою не расчыняецца.
Культура валоскага арэха пачалася з найстаражытных пор, і ён даў мноства разнавіднасцяў; разнастайнасць прымячаецца ў ліку лісточкаў пёрыстага лісця, якія часам бываюць нават суцэльнымі, у кірунку галін, у ступені далікатнасці дравяністай часткі плёну і інш.
АКСАМІТ АМУРСКІ, КОРКАВАЕ ДРЭВА (СЯМЕЙСТВА РУТАВЫЯ).
Ён пазнаецца, вядома, па коркавай кары, моцна трэшчынаватай, але бар-хацiстай навобмацак.
Кара маладых дрэў папяліста-шэрая з серабрыстым адценнем, мел-катрэшчынаватая; у старых дрэў – цёмна-шэрая або чарноватая, з глыбокiмi расколінамі характэрнага малюнка ў коркавым пласце.
Дрэва ад 3-5 метраў вышынёй у меж арэала і да 25-28 метраў высатой і 90-120 сантыметраў у пярокругу ствала на поўдні.
Жыве да 200 гадоў. Расце хутка. Крона ў лёску высока паднятая, на прасторы – шатровая, нізкапасажаная.
Тыповы прадстаўнік змяшаных, кедрава-шырокалісцевых і заліўных лясоў.
На поўдні арэала ў горы паднімаецца да 500 метраў, у сярэдняй яго часткі – да 250-300 метраў, а ў крайніх паўночных і заходніх раёнах вырастання сустракаецца толькі ў далінных лясах.
Цеплалюбны, святлалюбны. Гаючая расліна. Меданос, дае найкаштоўней-шы супрацьсухотны мёд. Забаронены да рубкі.
Распаўсюджаны на Расійскім Далёкім Усходзе: у Прыморскім і Хабаровскім баках, Амурскай вобласці. Агульнае распаўсюджванне: Кітай, паўвостраў Карэя.
Закончив знакомство с парком, где мы с вами соприкоснулись с историей, которая дала возможность почувствовать, что ты причастен к той единой цепи, которая тянется из поколения в поколение, связывая своими звеньями прошлое с будущим.
Зялёнае неба – скрозь галінкі – над намі
Да зялёнай зямлі падае, шастаючы.
Зялёнае лісце звіняць пад нагамі.
Зялёным конікам скача душа.
Выдатна парэнне яе азарэння,
І кожны ў кляксах зялёных світанак…
Так будзем берагчы гэты цуд зялёны,
Якому імя – планета Зямля.
Арыгiнал верша на рускай мове:
Зелёное небо – сквозь ветки – над нами
К зелёной земле опадает, шурша.
Зелёные листья звенят под ногами.
Зелёным кузнечиком скачет душа.
Прекрасно паренье её озарения,
И каждая в кляксах зелёных заря…
Так будем беречь это чудо зелёное,
Которому имя – планета Земля.
Римма Казакова.

Выдатная Гомельшчына – зямля з шматвяковай і шматцяжкай гісторыяй. Раскінуўся Гомельскі бок на ростанi дарог, колькі і чаго ён не перабачыў. У памяці жыхароў Гомельшчыны назаўжды засталіся падзеі далёкай і нядаўняй гісторыі. Падзеі гераічныя і трагічныя. У часу свае законы.